Psychoterapia, Socjoterapia
OBRAZ SIEBIE: akceptacja, poczucie wartości, samoocena, samowiedza
Obraz siebie - to zorganizowany system reprezentacji umysłowych tego, co ja i moje (koncepcje poznawcze).
OKREŚLENIE
Kozielecki: obraz siebie można opisywać i analizować za pomocą pojęć różnych teorii struktury osobowości. Można go określić jako prywatną i uznaną za swoją koncepcję struktury własnej osobowości.
ROZRÓŻNIENIA
Gdy mówimy o obrazie siebie - można wyróżnić w nim:
a) akceptację siebie lub brak akceptacji siebie.
b) zbieżność z ideałem siebie - brak zbieżności.
c) znajomość siebie - brak wglądu w siebie.
d) struktura globalna - mniejsze struktury.
e) stabilność - niestabilność obrazu siebie.
ROZWÓJ OBRAZU SIEBIE
Kozielecki w teorii samowiedzy wyróżnia 3 okresy:
I. 0-4 lata - Stadium samowiedzy elementarnej.
1 r.ż. - tworzy się u jednostki świadomość odrębności własnej osoby, pierwsze sądy. Świadomość własnej odrębności fizycznej: ja - nie ja.
2 r.ż. - pojawia się u dziecka wiedza, w której różnicuje części swojego ciała.
3 r.ż. - dziecko odkrywa swoją odrębność psychiczną, własną podmiotowość, pojawia się używanie zaimka „ja”.
II. 4-12 r.ż. - Stadium samowiedzy zróżnicowanej.
Pojawiają się sądy dotyczące samooceny: wyglądu zewnętrznego, własnego charakteru, inteligencji. Sądy: kim chciałbym być? - pojawiają się później, są odbiciem życzeń rodziców wobec dziecka.
- do 7 r.ż. - dominują sądy opiniujące (jaki jestem?).
W kl. V - wzrasta liczba sądów oceniających nad opiniującymi.
11-12 r.ż. - okres dojrzewania - wzrasta wyraźnie stopień znajomości własnego charakteru. Jestem dobry, zły. Są to pierwsze życzenia, pragnienia, pierwsze sądy o standardach życia. Początek „ja idealnego”, jaki chcę być? Dużą rolę odgrywają opinie rodziców, nade wszystko matki. Dobrze jest, gdy wyznają wspólny system wartości. Prowadzi to, do spójności postaw wychowawczych.
III. Stadium samowiedzy dojrzałej (12-24 r.ż.):
Dziecko zdobywa wiedzę o sobie na podstawie obserwacji dojrzewania płciowego. Jest tu przejście od myślenia konkretnego do myślenia abstrakcyjnego - zdolne do samorefleksji i refleksji. Rozszerzają się kontakty społeczne (bandy, paczki) i inne grupy rówieśnicze. Samowiedza pełni nową rolę a grupy rówieśnicze dostarczają nowych opinii.
Pojawiają się sądy o regułach generatywnych i regułach ich publicznej prezentacji.
Obrazu siebie uczymy się poprzez obserwację osób nam bliskim (głównie rodziców). Duże znaczenie ma tutaj moda, a więc opinie wyrażane w środkach masowego przekazu, które lansują modele atrakcyjności: fizycznej, osobowej, intelektualnej. Ideały męskości i kobiecości zmieniają się wraz z epokami; np. ideał urody - poprzez podkreślenie niektórych części garderoby czy ciała.
Sposób w jaki spostrzegają nas osoby znaczące warunkuje nasz sposób widzenia siebie. Dzięki nim kształtuje opinie o sobie. Sposób ich odnoszenia do nas staje się naszym sposobem odnoszenia się do siebie. Wpływ ten, jest tak duży, że te osoby nazywamy znaczącymi.
ZNACZENIE
Utworzony obraz siebie staje się siatką poznawczą, filtrem, przez który wszystkie inne opinie o nas są przepuszczane. Ta siatka służy korygowaniu lub utrwalaniu się obrazu samego siebie. Jest wysoce prawdopodobne, że nasze zachowanie wymusza na innych takie reakcje, które mają poprawić nasz obraz siebie. Negatywny obraz siebie daje poczucie: braku zaufania do siebie. Obraz siebie determinuje nasze zachowanie, jest więc generatorem naszego zachowania w kontaktach międzyludzkich. W ten sposób: bogaty staje się jeszcze bardziej bogatszym - poprzez pozytywny obraz siebie; a biedny jest bardziej biedniejszym - ponieważ negatywny obraz siebie powoduje, że człowiek wycofuje się z życia.
Pozytywna postawa wzmacnia poczucie szacunku i godności wobec siebie, negatywna postawa rodzi poczucie braku zaufania do siebie.
Obraz siebie jest to, podstawowe źródło naszego zachowania, generator reakcji. Kto ma pozytywny obraz siebie w kontaktach międzyludzkich szybciej i łatwiej go polepsza.
FUNKCJE OBRAZU SIEBIE
1. poznawcza.
2. instrumentalna.
3. motywacyjna.
4. generatywna.