Psychoterapia, Socjoterapia

NERWICA: nie tylko neurotyczność, nerwowość, niestabilność emocjonalna, histeryczność i hipochondria

Czasami nerwica jest mylona z neurotycznością, która jest cechą osobowości związaną z przeżywaniem lęku i napięcia w różnych sytuacjach. Nerwica jest pojęciem szerszym i może obejmować m.in. osoby silnie neurotyczne, u których poziom lęku jest bardzo nasilony. Czasami pojęcie nerwicy pojawia się w kontekście "nerwowości", "chorych nerwów" itp. Nerwica nie jest też chorobą psychiczną, lecz zaburzeniem, u podstaw którego znajduje się nieświadomy konflikt psychiczny. Przybiera on często obraz somatyczny (bo czasem im łatwiej jest zaakceptować dolegliwości fizyczne, niż problemy natury emocjonalnej): bezsenność, migrena, duszności, biegunki itp. Pojawia się dysfunkcja procesów poznawczych (np. natręctwa) i emocjonalnych (np. nieuświadomione lęki, poczucie winy, obniżony nastrój).

MECHANIZMY NERWICY
Typowy objaw nerwicowy wyraża popęd i obronę jednocześnie. Najprostszy kompromis pomiędzy popędem a obroną związany jest z lękiem, który manifestuje się w różny sposób, ale mający obronny charakter, podczas gdy przyczyna lęku jest wypierana. W nerwicy lękowej wewnętrzne napięcie ukazuje się jako stały, wolno płynący lęk bądź gotowość na lęk. Natomiast w histerii lękowej, lęk jest połączony ze szczególną sytuacją, która reprezentuje konflikt neurotyczny. W normalnej sytuacji ego, które ocenia niebezpieczeństwo ostrzega przed grożącym niebezpieczeństwem, niestety w histerii lekowej to zamierzenie całkowicie zawodzi. Osoba w stanie napięcia reaguje inaczej na sytuację zagrożenia niż osoba funkcjonująca w stanie zrównoważenia osobowości (rozwija pewien lęk, który może być wykorzystany przez ego). Napięta osoba rozwija utajoną gotowość do wybuchu, która poprzez ponowne doświadczenie lęku ze spostrzeżenia niebezpieczeństwa przechodzi w stan paraliżu. W tan sam sposób silnie neurotyczna osoba reaguje na rzeczywiste niebezpieczeństwo paniką zamiast odczuwać strach i reagować stosownie do zagrożenia. Reaguje także paniką na wyobrażone niebezpieczeństwo (Fenichel).

NEUROTYCZNY POZIOM ORGANIZACJI OSOBOWOŚCI
Kernberg zauważa, że dobrze ukształtowane osobowości mają dojrzały, uwewnętrzniony system wartości superego, który umożliwia rozwój takich dorosłych zdolności przystosowawczych jak: odpowiedzialność i adekwatny samokrytycyzm. Poziom neurotyczny niezbyt odbiega od normy. Dobrze wykształcona tożsamość ego zapewnia głęboką zdolność do bliskości i miłości , a siła ego jest na tyle duża, by przeciwstawić się lękowi, panować nad popędami i pracować wydajnie i twórczo. Choć nerwica jest formą psychopatologii, nie upośledza zatem całkowicie funkcjonowania życiowego, choć staje się źródłem cierpienia (Kernberg, 1994).

Klinicysta psychodynamiczny w celu określenia poziomu organizacji osobowości u osoby posługuje się kombinacją: mechanizmów obronnych, relacji z wewnętrznymi obiektami, mocy lub słabości ego oraz oceny funkcji refleksyjnej.
O neurotycznym poziomie organizacji osobowości może świadczyć:
- superego dobrze zorganizowane, ale karzące;
- obrony z dojrzalszego poziomu, takie jak: wyparcie, reakcja upozorowana, intelektualizacja, robienie i odczynianie, przemieszczenie;
- tożsamość względnie stabilna, a uwewnętrznione relacje z obiektem cechują się ambiwalentnym traktowaniem całych obiektów;
- siła ego (dobre opanowanie impulsów, nieuszkodzony osąd, konsekwentne badanie rzeczywistości oraz zdolność do nieprzerwanego działania);
- patologia oparta na konfliktach;
- nieuszkodzona funkcja refleksyjna (Gabbard, 2004).