Psychoterapia, Socjoterapia

MÓZGOWE PORAŻENIE DZIECIĘCE: diagnostyka, rehabilitacja, terapia pedagoga specjalnego

W Polsce wiele uczyniono na polu diagnostyki i leczenia chorej ręki. Ale smutną prawdą jest to, że mimo działalności tak wielu wybitnych osobowości w dziedzinie chirurgii, ortopedii, rehabilitacji, pedagogiki specjalnej - schorzenia dotyczące rąk dzieci z MPD jeszcze wiele osób wyśmiewa tych, którzy cierpią na tę chorobę.

OKREŚLENIE
Mózgowe porażenie dziecięce (MPD) obejmuje różnorodne, zmieniające się wraz z wiekiem zaburzenia ruchu i postawy: porażenia, niedowłady, ruchy mimowolne, zaburzenia tkanki mięśniowej, zaburzenia równowagi. MPD to zaburzenia czynności ruchowych i postawy, które są następstwem uszkodzenia niedojrzałego mózgu lub zaburzeń rozwojowych (Łosiowski).

WSPÓŁWYSTĘPOWANIE
MPD współistnieje z innymi trwałymi uszkodzeniami mózgu, np. padaczką, zab. mowy, wzroku, słuchu. Zaburzenia te występują, kiedy mózg jest w stanie rozwoju (powstają przed porodem, w czasie porodu, do 3 r.ż.).

CZAS WYSTĄPIENIA
20% - powstają w okresie ciąży;
60% - powstają w okresie okołoporodowym;
20% - powstają w pierwszych latach życia.

REHABILITACJA  A NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RĄK I NÓG
Niezwykle rzadko zgłaszają się rodzice do poradni rehabilitacyjnych z prośbą o pomoc, instruktaż w zakresie usprawniania rąk swego dziecka. Pogodzenie się z niesprawnością rąk (zwłaszcza w cięższej postaci MPD) dziecka przychodzi dość łatwo („tak widocznie musi być...”) i zwykle przestaje się zwracać uwagę na to, że takie dziecko nie chwyta przedmiotów, że ręce długi czas trzyma przykurczone do swego ciała, albo miewa rozrzucone mimowolnie w różnych kierunkach, że wreszcie i same dłonie długi czas pozostają zamknięte, poza kontrolą wzrokową dziecka.

Podobnie dzieje się w przypadku wad stóp, bo nikomu jakoś to nie przeszkadza, że dziecko siedząc na swym wózku nie ma właściwego podporu dla stóp, zaś samo dziecko (nad podziw ludzki) także szybko przyzwyczaja się do niewygody. Staje się przez to mało wymagające, zupełnie niekłopotliwe dla rodziców i terapeutów, bo nikt dotąd nie pokazał, że bywają pozycje bezpieczniejsze i co tu dużo mówić, po prostu komfortowe. Dzieci niemówiące są w jeszcze gorszej sytuacji, bo nie potrafią upomnieć się o pomoc w przyjęciu właściwej, a przede wszystkim wygodnej pozycji siedzenia.

Niewiele publikuje się w Polsce o usprawnianiu rąk dzieci z MPD, a z gabinetów terapii ręki korzystają przede wszystkim osoby po urazach rąk. Sami lekarze i rehabilitanci twierdzą, że usprawnianie rąk dzieci z MPD to niezwykła sztuka, nadal mało zbadana i opisana w literaturze. Dysfunkcja ręki w każdym przypadku stanowi olbrzymie ograniczenie możliwości funkcjonalnych człowieka. A w przypadku dziecka z mózgowym porażeniem dziecięcym zaburzenia dotyczą wielu dziedzin, między innymi tzw. motoryki małej, która określa sprawność chwytno - manipulacyjną ręki dziecka.

Wychodząc z założenia, że sprawne kończyny górne mogą dziecku z MPD pomóc w osiągnięciu samodzielności życiowej, problem wyrównywania zaburzeń czynności ręki staje się bardzo istotny. Możliwość poszerzenia wiedzy z zakresu psychologii rehabilitacji możliwy na konsultacjach psychoedukacyjnych.

KLASYFIKACJA
Wszelkie klasyfikacje według postaci, liczby upośledzonych kończyn (jedna ręka lub obie) oraz stopnia nasilenia zaburzeń (lekki, umiarkowany, ciężki) u dziecka z MPD są jedynie wstępem do zrozumienia jego sytuacji i do szukania sposobu właściwego usprawniania. Najliczniejszą grupę dzieci z MPD (ok.75%) stanowią dzieci, u których stwierdza się zaburzenia ruchowe typu spastycznego.

1) Typ spastyczny - zwiększone napięcie pewnych grup mięśniowych, utrudnione rozluźnianie mięśni, czego wynikiem są spowolniałe ruchy, niemożność precyzji i koordynacji ruchów, wzmożone odruchy.
2) Typ atetotyczny (ok.10%) - dzieci wykonują częste ruchy niekontrolowane, mimowolne, nakładające się na normalne ruchy ciała; niezborność i nadmiar ruchów przy obniżeniu napięcia mięśniowego, częste drżenia, ruchy pląsawicze i tzw. „tiki”.
3) Typ ataktyczny (5 - 10%) - cechuje się trudnościami w utrzymaniu równowagi i nieskoordynowaniem ruchów i oczopląsem; ogólny bezład ruchowy i drżenia.
4)  U wielu dzieci z porażeniem mózgowym występują postacie mieszane. Znaczny odsetek dzieci z MPD ma różnego rodzaju zmiany w napięciu mięśniowym takie m.in. jak: dystonia, hipertonia, hipotonia, drżenia albo sztywność. Ani dzieci spastyczne, ani atetotyczne nie są w stanie utrzymać się w jednej pozycji, niemal bez przerwy ją zmieniają bez kontroli swoich ruchów (Mieszkowicz, 1998).